خواص و مضرات خامه

خواص و مضرات خامه و انواع آن

چای شیرین، پنیر، کره، مربا، شیر، عسل، تخم مرغ، آب میوه و خامه. این‌ها خوراکی ‌های رایج صبحانه‌ ما هستند و اغلب ما در صبحانه ‌مان یک یا چند قلم از این‌ها را مصرف می‌ کنیم. بحث ما درباره یکی از همین اجزاست: خامه.

خیلی ‌ها خامه را بیشتر از سایر خوراکی‌ های صبحانه دوست دارند و بعضی ‌‌ها هم در سایر وعده‌های غذایی ‌شان از آن استفاده می‌ کنند و برای درست کردن انواع دسر و کیک از آن کمک می‌ گیرند.
خامه یک نوع فرآورده لبنی است، که معمولا بسیاری از افراد در وعده صبحانه و حتی سایر وعده ها از ان استفاده میکنند. توجه داشته باشید که خامه در گروه چربی ها دسته بندی می شود.
سرشیر، خامه عسل، خامه خرما، خامه شکلات و خامه ساده صبحانه ازجمله محصولات لذیذ و پرچرب لبنی است که می‌تواند سفره صبحانه را متنوع کند و مشوق باز شدن اشتها و مولد انرژی برای افراد شاغل و دانش‌آموزان پرتحرک باشد.
اما اینجا پرسش هایی مطرح می شود؛ آیا خامه را می توان جایگزین شیر کرد؟ تفاوت خامه و سرشیر در چیست و ارزش تغذیه ای و کالری کدام یک بیشتر است؟ خامه قنادی که در شیرینی های تر و نان خامه ای به کار می رود همان خامه ای است که در وعده صبحانه استفاده می شود؟ آیا می توان یک یا دو عدد شیرینی خامه ای را جایگزین وعده صبحانه کرد؟ خامه ترش چیست و چه فرقی با خامه معمولی دارد؟

خامه صبحانه ارزش دارد

خامه یک نوع فرآورده لبنی است، اما در گروه چربی ها دسته بندی می شود. چربی موجود در آن بر حسب نوع خامه از 30 تا 60 درصد متغیر است و میزان برخی از مواد مغذی موجود در آن به پای شیر نمی رسد. خامه صبحانه ای که این روزها در اغلب فروشگاه ها عرضه می شود 30 تا 35 درصد چربی دارد و حدود 50 درصد از کره، کم چرب تر است، اما چربی آن در مقایسه با شیر تازه دوشیده شده حدود 9 برابر بیشتر است. هر چه خامه پرچرب تر باشد، سفت تر و غلیظ تر بوده و بر میزان ویتامین های محلول در چربی نظیر ویتامین های A، E و D آن افزوده می شود. به گونه ای که غلظت ویتامین A خامه با توجه به درصد چربی آن از 2 تا 12 برابر قابل افزایش است، اما میزان ویتامین های محلول در آب نظیر ویتامین های B ،C و اسید فولیک آن کمتر و در طول استریلیزاسیون نیز مقدار زیادی از ویتامین B12 آن تخریب می شود. در ضمن خامه نمی تواند تامین کننده کلسیم و پروتئین روزانه بدن باشد و به هیچ وجه نباید جایگزین شیر و فرآورده های لبنی کم چرب شود. البته خوردن یک یا دو قاشق خامه برای صبحانه آن هم یکی دو بار در هفته اشکالی ندارد، ولی از آنجا که چربی خامه مانند چربی گوشت قرمز جزو چربی های جامد است و کلسترول بالایی نیز دارد مصرف بیش از اندازه آن حتی برای وزن گرفتن افراد لاغر هم توصیه نمی شود.

چربی سرشیر بیشتر است

سرشیر نوعی خامه است که از سطح شیر گرفته می شود و این روزها صنعتی و بهداشتی آن با بسته بندی های متنوع به بازار آمده است. در واقع سرشیر نوعی خامه گیری خود به خودی است. در این روش شیر گرم را بتدریج خنک می کنند که طی این زمان گویچه های چربی همراه مقداری از پروتئین های مفید روی سطح شیر بسته می شود که به آن سرشیر گویند و اغلب به روش سنتی تهیه می شود و بسیار لذیذتر از خامه های صنعتی است، بخصوص آن که با مرباهایی چون آلبالو، هویج، به یا گل سرخ میل شود، ولی احتمال آلوده بودن این محصول محلی به انواع میکروب های بیماریزا همچون سل و تب مالت زیاد است.

اما چرا می گوییم سرشیر پرچرب تر است؟ از آنجا که سرشیر نوعی چربی سبک بوده و بتدریج روی شیر جمع می شود می تواند مقدار بیشتری از چربی شیر را در خود جای دهد و مصرف آن در درازمدت به رسوب چربی در اطراف رگ ها منجر خواهد شد و چون مقدار زیادی کلسترول دارد بتدریج به دیواره عروق لطمه می زند. این موضوع درباره چربی جمع شده روی ماست های محلی که روستاییان به آن «سرماست» می گویند هم صدق می کند.

خامه ترش چیست؟

خامه ترش نوع دیگری از خامه است که بیشتر خانواده ها درباره ترش بودن، ارزش تغذیه ای و تفاوت آن با خامه معمولی می پرسند. در پاسخ باید گفت این خامه با نوعی باکتری تولیدکننده اسید لاکتیک، تخمیر و ترش می شود و علت ترش شدن آن به معنای فاسد شدن خامه نیست.

اما در اینجا این پرسش مطرح است که طعم و رنگ به کار رفته در انواع خامه خرما، خامه عسل و خامه شکلات از چه منبعی تهیه می شود؟ معمولا برای طعم دار کردن خامه ، هم از مواد طبیعی مانند شیره خرما، عسل و پودر کاکائو استفاده می شود و هم می توانند از رنگ ها و طعم های مجاز کمک بگیرند که با خواندن برچسب مواد تشکیل دهنده روی کالا می توان به طبیعی یا سنتزی بودن مواد افزوده شده به خامه پی برد، اما لازم است بدانید خامه طعم دار در مقایسه با خامه ساده صبحانه علاوه بر چربی حاوی شکر زیادی است که مازاد شیرینی آن می تواند در بدن به صورت چربی ذخیره شود و دو تا سه برابر خامه های معمولی چربی خون را بالا ببرد.

خامه قنادی پرچرب تر از خامه صبحانه

اغلب افراد بر این باورند که خامه قنادی را فقط از سفیده تخم مرغ تهیه می کنند، اما باید بدانید که خامه های قنادی حاوی 35 تا 38 درصد چربی لبنی یا غیرلبنی بوده و گاهی برای قوام بیشتر، محتوای چربی آن را به 40 درصد نیز می رسانند و هر چه خامه غلیظ تر و قوام بیشتری داشته باشد پرچرب تر است.
بیشتر شیرینی های خامه ای، دسرها، کیک ها و بستنی ها از خامه های پرچرب که دارای چربی اشباع و کلسترول بالایی هستند به همراه مقدار زیادی شکر تهیه می شوند و به هیچ عنوان نباید این نوع شیرینی ها را جایگزین وعده صبحانه کرد.

افراد مبتلا به دیابت و کسانی که تری گلیسیرید و کلسترول شان بالاست و سابقه سکته قلبی یا تنگی عروق کرونر دارند باید در کنار مصرف داروهای کاهنده چربی خون، از مصرف محصولات پرچرب مانند شیرینی جدا خودداری کنند.

مراقب باشید؛ سرطان در کمین است

خوب است بدانید وقتی یک غذای چرب مصرف می شود براساس میزان مصرف چربی، صفرا ترشح می شود. وقتی اسیدهای صفراوی عمل هضم را انجام دادند 95 تا 97 درصد آن از طریق خون جذب و دوباره به کیسه صفرا بازمی گردد و سه تا پنج درصد مابقی آن برای دفع به نواحی انتهایی روده رفته و در آنجا به وسیله میکروب های موجود در روده تخمیر و شکسته می شود، ولی طی تخمیر، مواد جانبی سرطان زایی به وجود می آید که هر چه تعداد دفعات ترشح صفرا در پی مصرف غذاهای پرچرب بیشتر باشد، احتمال باقی ماندن صفرا در دستگاه گوارش و تشکیل مواد سرطان زا بالاتر می رود و ریسک ابتلا به سرطان رکتوم و کولون در افرادی که اجابت مزاج آنها اغلب به تاخیر می افتد، بیشتر است.

خامه جزو لبنیات است یا جزو چربی‌هاست؟

خامه از نظر فرآیند تولیدش جزو فرآورده‌های لبنی است و مانند سایر اعضای خانواده‌ اش سفید رنگ است اما به دلیل میزان چربی بالا و از نظر گروه ‌بندی برحسب ریزمغذی ‌ها و موادی که تا حدودی انرژی را از مواد چرب تامین می‌ کنند، در گروه چربی ‌ها دسته‌ بندی می ‌شود. در مورد کره و سرشیر هم همین ‌طور است.

خامه واقعا مغذی است؟

مواد غذایی موجود در خامه، همانند شیر است. در خامه با افزایش درجه جدا سازی، مقدار ویتامین‌ های محلول در آب کاهش یافته ولی ویتامین ‌های محلول در چربی افزایش پیدا می ‌کند. مثلاً غلظت ویتامین A در خامه با ۱۰ درصد چربی، ۲ تا ۳ برابر بیشتر از شیر کامل است و در خامه با ۴۰ درصد چربی ۸ تا ۱۲ برابر بیشتر است. از دست دادن ویتامین C و اسید فولیک نیز در خامه قابل توجه است. در طول استریلیزاسیون نیز از دست دادن قابل توجه ویتامین ب۱۲ اتفاق می ‌افتد.

خامه چه طور تهیه می ‌شود؟

برای تهیه خامه پیش از عمل هموژنیزاسیون، لایه چربی روی شیر خام را که به سرشیر معروف است، برمی ‌دارند. این چربی، خامه نام می ‌گیرد.
در صنعت، برای سرعت بخشیدن به تجمع چربی شیر روی سطح آن، از دستگاه سانتریفیوژ استفاده می‌ کنند.

خامه با توجه به محتوای چربی‌اش، انواع مختلفی دارد:
خامه کم چرب که ۱۲ درصد چربی دارد. خامه زده شده و سفت شده که ۳۰ درصد از آن را چربی تشکیل می‌ دهد. خامه سنگین که ۳۶ درصد چربی دارد. خامه‌های پر‌چرب که در اغلب فروشگاه‌ها به فروش می ‌رسند نیز ۴۰ درصد چربی دارند و در تهیه انواع غذا و دسرها از این نوع استفاده می‌ شود.

خامه چه‌ فرقی با سرشیر دارد؟

سرشیر همان‌ طور که از نامش پیدا است خامه‌ای است که از سطح شیر گرفته می ‌شود. به طور کلی دو نوع خامه وجود دارد. خامه پخته و خامه نپخته. خامه پخته خامه‌ای است که پس از جوشانده شدن شیر را خنک کرده و سپس چربی‌ های تجمع یافته در آن جمع ‌آوری می ‌شوند، این نوع خامه سالم ‌تر است. در خامه نپخته تنها چربی‌ هایی که بعد از چرخ شدن شیر سرد در سطح آن جمع می ‌شود، برمی ‌دارند که مصرف این نوع خامه بسیار خطرناک است چرا که ممکن است این نوع خامه آلوده به انواع باکتری‌ ها از جمله سل، بروسلا، لیستریا و استافیلوکوک باشد و انواع بیماری ‌های اسهالی را به همراه آورد.

چرا برخی خامه‌ ها غلیظ ‌ترند؟

میزان چربی روی قوام خامه اثر دارد. خامه ‌هایی با چربی بیشتر، قوام ظاهری بالاتری دارند. ویژگی ‌های چربی مانند نقطه ذوب بالا تأثیر خاصی ‌روی قوام آن دارد. غلظت خامه در طول انبارمانی افزایش می ‌یابد. علت این امر تجمع تدریجی گویچه‌های چربی و تقویت ساختمان بلورین خامه در ارتباط با به هم پیوستن تدریجی مسیل‌های کازئین و ایجاد ساختار کمپلکس است.

خامه را چه‌ طور نگهداری کنیم؟

خامه حتما باید در یخچال در دمای ۴ درجه و به مدت ۶ روز نگهداری شود. نگهداری بیشتر آن به سبب لاکتوباسیل‌های فراوانی که دارد سبب ترش شدن آن می‌ شود. در هر گرم شیر ۱۵ میلیون میکروب وجود دارد که بعد از این مدت میکروب‌ ها فعال شده و سبب بیماری ‌زایی می‌ شوند.

خامه‌ های فله‌ ای یا باز هم بهداشتی ‌‌اند؟

اگر در شرایط بهداشتی پخته و سرد شوند، بله! اما اگر از شیر سرد و نجوشیده تهیه شده باشند حتما عامل بیماری خواهند بود. زمانی که می‌ خواهید خامه بخرید، یک اصل کلی را باید همیشه به خاطر بسپارید و آن این که خامه حتما تحت شرایط بهداشتی و نظارت دقیق تهیه شده و شماره پروانه وزارت بهداشت، تاریخ تولید و انقضا داشته باشد. بهتر است خامه‌ هایی خریداری شود که بسته‌ بندی و پاستوریزه شده باشند.

شما خوردنش را توصیه می‌ کنید؟

همان‌طور که گفتم، خامه چون دارای کالری زیادی است، مصرفش برای کسانی که تمایل به کنترل وزن خود دارند، توصیه نمی ‌شود. بهتر است یا محدود شود، یا اینکه به طور کلی مصرف نشود. افرادی که دارای چربی خون بالا هستند، به طور کلی توصیه می‌ شود که این ماده را از رژیم غذایی خود حذف و همانند سایر گروه چربی ‌ها آن را مصرف کنند. افراد معمولی و سالم که دارای وزن طبیعی هم هستند، برای پیشگیری از افزایش وزن بهتر است از گروه چربی ‌ها و خامه کمتر و یا با کنترل بیشتری استفاده کنند.
مصرف خامه برای کودکان که در برنامه غذایی خود نیاز به انرژی بیشتری دارند، مخصوصا کودکان زیر سه سال، خوب است. برای کودکان بزرگ ‌تر و پیش دبستانی هم خوردن خامه مفید است اما چه بهتر که بخش اعظم صبحانه را تشکیل ندهد.
مصرف انواع خامه با طعم‌ های مختلف مثلا خامه خرما، خامه عسل و خامه شکلات چه ‌طور؟
اینها معمولا طعم دهنده‌هایی هستند که به خامه اضافه می‌ شوند. از آنجایی که خود خامه دارای درصدی چربی و دارای کالری بالا است، اضافه کردن این مواد نه تنها سبب افزایش میزان کالری می ‌شود بلکه چون دارای قند هم هستند، وجود این قند در کنار چربی ‌ها مقدار انرژی خامه را دو چندان کرده بالطبع مضرات آن هم برای افراد چاق یا دارای اضافه وزن چند برابر می ‌شود.
بنابراین اگر قرار است از این نوع خامه ‌ها مصرف شود، برای افراد معمولی و سالم بهتر است میزان آن کمتر از خامه خالص باشد.

خامه نسبت به سایر لبنیات مزیتی هم دارد؟

خامه مزیتی بر‌ سایر لبنیات ندارد. بنابراین در افرادی که می ‌خواهند همچنان سلامت خود را حفظ کنند قطعا بهتر است مصرف نشود. چون در ازای همان مواد مغذی، انرژی زیادی را دریافت خواهند کرد.

  • 0/5
  • 0 ratings
0 ratingsX
Very bad!BadHmmmOkeGood!
0%0%0%0%0%
برچسب ها

مطالب مرتبط

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Close