طرح توجیهی و فرصت های سرمایه‌گذاریکارآفرینی و اشتغالزایی

طرح توجیهی احداث باغ موز در ایران

طرح ایجاد باغ موز و برداشت موز داخلی

راه اندازی موزستان (باغ موز) در ایران

موز نام میوه و گیاه با همین نام است که بومی مناطق گرمسیری جنوب شرق آسیا، شبه‌جزیره مالزی، و استرالیا است. امروزه این گیاه در همه مناطق گرمسیری با رطوبت مناسب کاشت می‌شود. موز از زود بازده ترين ميوه های گرمسيری می باشد كه بر حسب شرايط كمتر از 2 سال اصل سرمايه را به صاحبش باز می گرداند.

احداث باغ موز

این میوه مخصوص مناطق گرم و مرطوب جهان است. که در عرض های 30 درجه شمالی و جنوبی جهان کشت و پرورش می یابد. موز در نواحی هم سطح دریا تا ارتفاع 1500 متر در نواحی گرمسیری رشد مناسبی دارد. باد و سرما دو عامل بسيار مهم محدود كننده كاشت موز هستند. (سرعت باد برای ارقام پابلند کمتر از 40 و ارقام پاکوتاه کمتر 70 کیلومتر بر ساعت)

در ایران کشت و پرورش موز در نواحی جنوبی استان های سیستان و بلوچستان، هرمزگان و کرمان انجام می گیرد. که مناطق جنوبی سیستان و بلوچستان یکی از مهمترین مناطق مناسب پرورش موز محسوب می شوند چون نور، رطوبت و گرمای کافی در این مناطق به خوبی وجود دارند.

ارقام تجاري موجود در ايران دوارف كاونديش، گراند ناین، ويليامز و والری می باشند.
در ایران پرورش موز گلخانه ای هم رواج دارد.

تراکم کاشت بوته های موز

فواصل بوته ها در هنگام کشت در باغ موز برای کلنهای بزرگتر 3.5-3 متر و برای کلنهای کوچکتر فاصله کمتر در نظر می گیرند. کشت به سیستم مثلثی تعداد گیاه را افزایش می دهد. امروزه کشت متراکم بیشتر توصیه می شود چرا که مدیریت فشرده و دقیق استفاده از کلنهای کوتاه تر و افزایش تحویل میوه از طریق وزنی به صورت جعبه های حاوی دست ها امکان این کار را فراهم آورده است.

تراکم کاشت به عوامل زیر بستگی دارد:
  1. توپوگرافی
  2. اندازه رقم کشت شده
  3. بافت خاک، حاصلخیزی و برنامه کود دهی
  4. ریزش باران، زهکش و آبیاری (مناطق پر آب کشت متراکم‌تر و بالعکس)
  5. حضور کنده درخت و یا وجود سیستم های آبیاری و زهکشی که کشت منظم را محدود می کند.
  6. مدیریت (مکانیزاسیون، سمپاشی و…)
  7. برنامه هرس که تعداد جمعیت را مشخص می کند.
  8. روش کنترل علف های هرز (کشت متراکم، علف هرز کمتر)
  9. مقاومت به خسارت باد و بادشکن (کشت متراکم تر نسبت به باد مقاوم‌تر است)
  10. فاکتورهای اقتصادی و این که موز قرار است وزنی به فروش برسد و یا این که کیفیت میوه تعیین کننده است (کیفیت بهتر با تراکم کمتر).

بهترين فاصله آن است كه نهالهای موز بدون آنكه مانع رشد يكديگر شوند تمام سطح باغ را بپوشانند. فواصل کاشت در ارقام پاكوتاه 1.5×1.5 و 2×1.5 و در ارقام پابلند 2×2 پيشنهاد می گردد.

بهترين زمان كاشت موز

کشت موز در باغ موز در جنوب كشور در اوايل بهار و پاييز می باشد.
به طور کلی زمان کشت بستگی به آب و هوای منطقه دارد.

تاريخ كاشت موز بايد به طوری تنظیم شود که:

  1. در ماه هاي پنجم تا هفتم كه خوشه درون ساقه كاذب در حال شكل گيری است گياه دچار شوك سرما نشود.
  2. مرحله گلدهی يا خوشه دهی درختان موز مصادف با زمان وزش بادهای تند نشود.
  3. مناطقی که فصل بارندگی و فصل خشک دارند، در ابتدای فصل بارندگی بوته ها کشت می شوند.
  4. زمان کشت را طوری تنظیم کنید که محصول در فصل مناسب از نظر قیمت موز برسد.

نیازمندی های درخت موز

برای احداث باغ موز باید نیاز های گیاه را بشناسید تا بتوانید آن را پرورش دهید.

خاک مناسب باغ موز

بهترین خاک برای پرورش موز خاکهای شنی، رسی، لمونی با حداکثر 40 درصد رس و قابل نفوذ می باشد و PH خاک بین 5.5 تا 8 برای کشت موز مناسب است. خاک های با درصد شوری بيش از 8 درصد برای کاشت درخت موز مناسب نیستند.

آبیاری باغ موز

آبیاری بایستی به نحوی انجام شود که همیشه خاک اطراف ریشه مرطوب باشد.
در ايام گرم سال معمولاً هر 4-3 روز یک بار عمل آبياری موزستان انجام شود.

دما، رطوبت، حرارت

بهترین دما برای ایجاد برگ های جدید 30 درجه، برای رشد ساقه 26 تا 28 درجه و برای رشد و نمو میوه حدود 29 درجه می باشد.

رطوبت نسبی مناسب جهت رشد موز 75 تا 85 درصد و کمترین میزان رطوبت نسبی قابل تحمل برای موز 45 درصد می باشد.

موز در مناطق با درجه حرارت 40-10 درجه سانتی گراد و ميانگين 27 درجه سانتي گراد خوب رشد مي كند.

کوددهی درختان موز

هر تن محصول مقدار 1.5 کیلوگرم نیتروژن، 0.2 کیلوگرم فسفر، 4.6 کیلوگرم پتاسیم، 0.8 کیلوگرم کلسیم، 0.2 کیلوگرم منیزیم از زمین خارج می کند که باید به نحوی به زمین برگردانده شود. 30-20 تن کود حیوانی و در خاک های ضعیف 50-20 تن کود حیوانی مورد نیاز می باشد. در موقع كاشت در هر چاله 15-10 كيلوگرم كود حيواني پوسيده گوسفندی با خاك مخلوط می كنند تا نياز گیاه به هوموس تامین گردد.

هرس موزهای باغ موز

هرس موز به این صورت است که پاجوش های ناخواسته را از سطح زمین و یا از نقطه رویشی قطع می کنند. معمولاً به 2-1 پاجوش اجازه داده می شود تا همراه بوته اصلی رشد نمایند. در شرایط حاصلخیزی متوسط تنها به یک پاجوش اجازه رشد داده می شود.  گاهی اوقات به گیاه اجازه می دهند تا تمام پاجوش های سالم آن رشد کنند و وقتی که ارتفاع آن ها به 45 سانتی متر رسید، قوی ترین آن ها را انتخاب نموده و بقیه را قطع می کنند. پس از آن هر دو ماه یک بار پاجوش ها را قطع می کنند.

هرس باید به نحوی مدیریت شود تا زمانی که گیاه اصلی تولید گل آذین نمود، گیاه دختری حدوداً تا ارتفاع برگ آخری گیاه مادری بلند شده باشد و در این موقع باید یک پاجوش ثانویه (گیاه نوه) باید همراه دو گیاه دیگر باشد که ارتفاع آن حدود 30 سانتی متر بالای سطح خاک باشد تا تضمین کننده محصول بعدی باشد. گاهی اوقات خاک پای بوته ها را بالا می آورند (خاک می دهند) تا مقاومت آن ها را در مقابل باد افزایش دهند.

میزان هرس به عوامل زیر بستگی دارد:
تراکم کشت، رقم و بازار فصلی

در جاهایی که نیاز به میوه موز به عنوان یک غذای اصلی مطرح باشد، هرس صورت نمی گیرد.

روش های تکثیر موز در باغ موز

روش اصلی تکثیر موز روش های غیرجنسی بوده و از تکثیر جنسی (در صورت تولید بذر) تنها برای کارهای اصلاحی استفاده می شود.

روش پاجوش

برای کاشت موز از پاجوش و یا قسمتی از ریزوم مادری که به آن پیاز توپر (Corm) گفته می شود استفاده می شود.

در ازدیاد به وسیله پاجوش بعد از کنار زدن خاک با چاقوی تیز پاجوش را از پایه مادری جدا می کنند.
ریزوم جدا شده که وزن آنها حدود 2 کیلوگرم است، ریشه های پاجوش و محل زخم توسط فرم‌آلدئید 5 درصد قبل از کشت ضد عفونی می گردد. (ریزوم های جدا شده باید دارای جوانه باشند.)

پاجوش ها نسبت به محل و عمق تشکیل، ارتفاع و میزان رشد برگ ها متفاوت می باشند. پاجوش های کوچک و رشد نکرده دارای ارتفاع بسیار کوتاه بوده، فاقد برگ یا برگ های کوچک و فلسی بوده و در سطح خاک بوجود می آیند. پاجوش های برگ پهن سطحی بوده و چسبیده به ریزوم پایه مادری هستند. پاجوش های برگ شمشیری دارای برگ های باریک و شمشیری بوده و زمانی که ارتفاع آنها به 75 سانتی متر برسد از پایه مادری جدا می شود.

پاجوش های بکر یا به ثمر نرسیده که هنوز خوشه گل تولید نکرده اند، دارای برگ های پهن و ارتفاع بلند بوده و بعد از جدا کردن، مریستم انتهایی آن را حذف نموده و سپس در محل اصلی در عمق 30 سانتی متری خاک می کارند. از همه پاجوش ها به جز پاجوش های برگ پهن می توان در تکثیر موز استفاده نمود. پاجوش های برگ شمشیری نسبت به دیگر پاجوش ها ترجیح داده می‌شوند زیرا از جوانه های عمقی و قوی ریزوم به وجود می آیند و ریشه های فراوان تولید می کنند. همچنین این پاجوش ها به راحتی از پایه مادری جدا می شوند.

نکات روش پاجوش:
  • گیاهان بوجود آمده از ریزوم معمولا 2-3 ماه دیرتر محصول می دهند. جدا کردن پاجوش همراه با قسمتی از ریزوم و ریشه های آن و کشت در محل اصلی از روش های معمول ازدیاد موز می باشد.
  • بهترین پاجوش ها برای کشت، پاجوش شمشیری ( sword sucker) با سن 3 تا 4 ماهه که 0.3 تا 1.5 متر طول و دارای ریشه سالم باشند می باشد.
  • اگر از ریزوم برای تکثیر استفاده می شود بایستی 0/9 تا 1/8 کیلوگرم وزن، دارای حداقل 2 جوانه و به ابعاد 7/5 × 7/5 × 10 و یا 9× 12/5 × 5 /12باشد.

روش کشت بافت

برای تکثیر سریع و یکنواخت موز از تکنیک کشت بافت استفاده می شود. این روش عاری از عوامل بیماری زا بوده و درصد استقرار بالایی در مزرعه دارد. گیاهان کشت شده از این روش یکنواختی در رسیدن میوه، تسهیل برداشت و عملکرد بالایی را در اولین چرخه برداشت نشان داده اند.

ازدیاد سریع، تکثیر کلون های جهش یافته و تولید جنین های بدنی از مزایای دیگر این روش می باشد. اما هزینه بالای تکثیر، احتمال تغییرات سوماکلونال در طی ازدیاد از این طریق، عادت دادن گیاهان به شرایط محیطی آزاد از معایب این روش می باشد.  [سوماکلونال: گیاهان تولید شده از کشت بافت با منشا بافت سوماتیک (یاخته پیکری)]

برداشت موز از باغ موز

علائم رسیدگی میوه خشک شدن برگ و خشک شدن انتهای گل است.

در شرایط مطلوب از زمان گلدهی تا رسیدن محصول در مناطق نیمه گرمسیری 4 تا 4.5 ماه و در مناطق گرمسیری 3 الی 3.5 ماه می باشد.

برداشت زمانی انجام می شود که موزها تقریبا به یک اندازه خم شده باشند. معمولاً زمانی برداشت انجام می شود که سه چهارم موزهای دستک دوم خمیده شده باشند، برعکس در مورد میوه هایی که به درخت می رسند، فقط آنهایی را که رسیده اند بچینید و چیدن مابقی را به روزهای بعد موکول کنید.

از دیگر علائم رسیدگی و برداشت محصول، تعداد روزها از زمان ظهور گل و نسبت گوشت میوه به پوست آن و نسبت وزن میوه به طول آن و صاف شدن گوشه ها می باشد

بهترین زمان برداشت محصول زمانی است که میوه ها رو خوشه، جدا از هم، توپر و با حاشیه گرد باشند و میوه ها بالغ و به حد نهایی رشد و نمو رسیده باشند.

نگهداری موزها پس از برداشت

میوه های موز را می توان به مدت 1 تا 4 هفته در دمای 13 تا 14 درجه سانتیگراد و رطوبت نسبی 90 تا 95 درصد نگهداری کرد. دمای پایین تر از 13 درجه می تواند سبب وقوع سرمازدگی و ایجاد رنگ تیره در پوست و گوشت و طعم بد میوه گردد. در انبارهای کنترل اتمسفر غلظت اکسیژن 2 تا 5 درصد، دی اکسید کربن 2 تا 8 درصد و دما 12 تا 15 درجه می باشد. غلظت کمتر از 1 درصد اکسیژن موجب تغییر رنگ پوست به زرد تیره تا قهوه ای، عدم رسیدگی، کم عطر شدن میوه و خاکستری شدن بافت گوشت می شود. گاهی اوقات از ماده ضد اتیلن 1-متیل سیکلو پروپن با غلظت 0/01 تا 1 میکرولیتر در لیتر به مدت 24 ساعت نیز می توان استفاده نمود.

بازار موز

99.9 درصد موزی که امروز در جهان تولید می‌شود گونه‌ای موز به نام «موز کاوندیش» است.
کشورهای هند، چین، اوگاندا، فیلیپین و اکوادور به ترتیب بزرگترین تولیدکنندگان موز هستند.
کشورهای اکوادور، کاستاریکا، کلمبیا و فیلیپین بزرگترین صادرکنندگان موز در جهان هستند.
همچنین در ایران این میوه تنها در استان سیستان و بلوچستان و استان هرمزگان کاشت و تولید گسترده دارد.

کارشناسان امور کشاورزي توليد موز در سيستان و بلوچستان را فاقد توجيه اقتصادي مي دانند و به موزکاران توصيه مي کنند کشت محصول ديگري را جايگزين موز نمايند. چون هزینه پرورش و تولید موز خیلی زیاد است و به دلیل ارزان بودن موزهای وارداتی فروش موزهای ایرانی که گرانتر هستند سخت است.

به این مطلب امتیاز دهید
برچسب ها
آموزش کاشت موز احداث موزستان پرورش میوه طرح توجیهی کشاورزی
کانال تلگرام بیگ والت

فرهاد دهقان

موسس و مدیرعامل بیگ والت ✍ "زمان شما محدود است، بنابراین آن را با زندگی به سبک دیگران هدر ندهید. اجازه ندهید زمزمه های دیگران باعث شوند تا صدای درونی خود را نشنوید. از همه مهم تر، شجاعت این را داشته باشید که به حرف دل خود و یافته های درونی خود عمل کنید. آنها به خوبی می دانند که شما دوست دارید چه کاری انجام دهید. همه چیزهای دیگر در درجه دوم اهمیت قرار دارند. "

نظرات کاربران

avatar
  اشتراک در  
اطلاع از
دکمه بازگشت به بالا
بستن