طرح توجیهی تولید و فرآوری گیاهان دارویی

تولید، فرآوری و بسته بندی گیاهان دارویی یک فرصت سرمایه گذاری

طرح کارآفرینی تولید, فرآوری و بسته بندی گیاهان دارویی

امروزه گیاهانی بعنوان گیاه داروئى شناخته می شوند که دارای صفات زیر باشند.
1- در پیکر این گیاهان مواد خاصی ساخته و ذخیره می شود که می تواند براى مداوا ی برخى از بیماریها مورد استفاده قرارگیرند . این مواد در طى فرآیندهای بیوشیمیایی به نام ‹‹متابولیت هاى ثانوى ›› تولید می گردند.
2-  ممکن است اندام خاصی ازگیاه حاوی مواد مؤثره باشد و تمام گیاه منبع ماده داروئی نیست.
3- معمولآً از اندامهای مورد نظر بصورت تازه استفاده نمى شود و باید تحت تأثیر عملیات خاصى مانند آنچه در این پروژه در نظرگرفته شده، فرآیند شده و سپس مورد استفاده قرار گیرد.
4- گیاهان داروئی بر خلاف سایرگیاهان (مانند غلات و سبزیجات ) مصارف خاصی دارند و براى تولید آنها سطوح زراعی محدودى نیزکفایت میکند.

لازم به ذکر است که مسئله داروئی بودن گیاهان امری در حال تغییر است، بطوری که گیاهی که تا دیروز داروئی شناخته نمی شده است ممکن است فردا بعنوان یک گیاه ارزشمند داروئی معرفی گردد.
امروزه گیاهان داروئی توانسته است جایگزین بخش داروهائی شیمیایى و سنتزى متداول گردد و تحقیقات بیشتر در این زمینه می تواند میزان جایگزینی را افزایش دهد.

طرح تولید, فرآوری و بسته بندی گیاهان دارویی

کشور ایران یکی از بکرترین و مستعدترین مناطق برای پرورش و تولید انواع گیاهان دارویی است. در گذشته از این ظرفیت طبیعی که کارکردی بهداشتی– درمانی دارد، بهره برداری چندانی نمی شد، اما طی ۱۰ سال گذشته کشت، پرورش و تولید اقلام دارویی، بهداشتی و آرایشی، مکمل های دارویی و خوراکی رشد چشمگیری داشته و شرکت های داروسازی به این سمت گرایش پیدا کرده اند. از طرفی تولید و تجارت گیاهان دارویی در سال های اخیر باتوجه به مزایای بسیاری که دارد رقم قابل ملاحظه ای را به خود اختصاص داده است، براساس گزارش ایرنا و بانک جهانی، بازار تولید و مصرف گیاهان دارویی جهان در ۳ دهه اخیر از کمتر از ۵ میلیارد دلار به بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار رسیده است. این رقم تا سال ۲۰۵۰ میلادی به ۵۰۰میلیارد دلار خواهد رسید. این آمار گویای افق روشن گیاهان دارویی در صنعت داروسازی جهان است.

تنوع گونه‌های دارویی دارای ترکیبات ارزشمند، گیاهان دارای ارزش اقتصادی بالا مانند زعفران و گل محمدی، تنوع اقلیمی برای تولید انواع گونه‌های دارویی، نیروی انسانی و منابع انرژی ارزان از پتانسیل‌های مهم کشور جهت توسعه کشت و صنایع مرتبط با گیاهان دارویی است. توجه و گرایش به محصولات طبیعی منجر به توسعه استفاده صنایع مختلف غذایی، دارویی، آرایشی و بهداشتی از گیاهان دارویی و سایر ترکیبات طبیعی در محصولات خود شد. امروزه بازار بزرگی در سطح جهان برای کاشت، داشت، برداشت و فرآیندسازی این گیاهان وجود دارد. به غیر از فواید پزشکی این گیاهان، اشتغالزایی و کارآفرینی مهم‌ترین جنبه مورد توجه در این بحث است. از کشت این گیاهان تا فرآوری و تبدیل آنها به داروهای گیاهی زمینه مساعدی برای ایجاد شغل فراهم می‌شود.

مزایا و کاربردهای محصول

گیاهان دارویی می‌توانند در سلامت و اقتصاد مردم کشور نقش موثری داشته باشند، بر اساس پژوهش‌های موسسات علمی، از کل ۸هزار گونه گیاهی شناخته شده در کشور، بیش از ۲ هزار و ۱۰۰ گیاه دارویی شناسایی شده است و واجد خواص دارویی می باشد که در اکثر نقاط ایران کشت می شود و می‌تواند در صنایع داروسازی، عطری، آرایشی- بهداشتی، مکمل غذایی، رنگ‌دهنده، طعم‌دهنده، آفت‌کش، ادویه‌جات و سایر صنایع قابل استفاده باشد.

بررسی بازار

متاسفانه با وجود بازار ۱۰۰میلیارد دلاری کشت و فرآوری گیاهان دارویی در کشورهای جهان، در حال حاضر کشور ایران به رغم داشتن شرایط اقلیمی مناسب و تنوع گیاهی به مراتب بهتر از اروپا، سهم تجارت جهانی ایران از این بازار بزرگ کمتر از ۱۰۰میلیون دلار است. این در حالی است که در داخل کشور نیز توجه به داروهای گیاهی قابل توجه نیست؛ زیرا سرانه مصرف سالانه گیاهان دارویی در ایران ۳۰گرم است، اما در چهار، پنج سال گذشته وضعیت بهتر شده و استقبال عمومی از این اقلام دارویی و خوراکی افزایش پیدا کرده است. این سرانه در اروپا ۹۰۰ و در کشور آمریکا در حدود ۲۵۰۰ گرم است.

سطح زیر کشت این گیاهان در کشور حدود ۸۰ هزار هکتار است که در برنامه جامعی که برای این منظور تهیه شده است مقرر شده است این عدد به ۲۰۰هزار هکتار برسد. این اعداد و ارقام نشان از توانمندی و ظرفیت بالای کشور دارد که تاکنون مغفول مانده ولی با اقدامات مناسبی که ظرف چند سال اخیر صورت گرفته این مقدار در حال افزایش است. تعداد واحدهای تولیدی در کشور که فقط به طور اختصاصی به تولید و فرآوری گیاهان دارویی بپردازند کم است که شاید به ۵۰ واحد برسد، بعضاً در برخی از واحدهای تولید دارو، بخش های مجزایی وجود دارد که به طور خاص در کنار مجموعه به تولید گیاهان دارویی می پردازد.

صادرات گیاهان دارویی، حالا کم کم به یکی از سودآورترین شاخه های اقتصاد کشاورزی تبدیل می شود. براساس پیش بینی فائو (سازمان جهانی خواربار و کشاورزی) حجم تجارت گیاهان دارویی تا سال ۲۰۵۰ تا ۱۰۰برابر شده و به ۵ هزار میلیارد دلار می رسد. این موضوع در شرایطی رخ می دهد که موضوع درمان بدون عوارض شیمیایی در کشورهای صنعتی جهان به صورت جدی پیگیری می شود.

حدود ۵۰گونه مختلف گیاه دارویی با قابلیت صادرات در کشور وجود دارد، طبق آمار سایت سازمان خوار‌‌بار جهانی، رازیانه، بادیان، انیسون و گشنیز چهار قلم اصلی صادراتی گیاهان‌ دارویی ایران را تشکیل می‌دهند. همینطور صمغ‌های گیاهی و عصاره شیرین‌بیان از مهم‌ترین اقلام مورد علاقه این دو کشور اروپایی (ایتالیا و آلمان) در خرید از ایران است. به طور قطع صادرات گیاهان دارویی علاوه بر ارزآوری خوبی که به همراه دارد سبب رونق این کسب و کار در کشور می شود.

خوشبختانه با گسترش روزافزون مصرف فرآورده های گیاهان دارویی و تمایل به استفاده از داروها با منشا گیاهی در جوامع جهانی و کشورهای توسعه یافته و از طرفی استفاده گسترده این محصول چه در صنعت داروسازی و چه در صنایع غذایی، آرایشی و بهداشتی، باتوجه به قابلیت هایی در کشور وجود دارد فرصت مغتنمی است تا به بهترین نحو ممکن برای رشد تولید و صادرات محصول مذکور تلاش کرد و حضورخود را در بازارهای جهانی بیش از بیش افزایش دهیم.

مجوزهای لازم برای اجرای طرح

برای شروع کار باید مجوزهای لازم را از چند نهاد اخذ کرد. این گونه فعالیت ها چون رابطه مستقیمی با سلامت و تندرستی افراد جامعه دارند سختگیری بیشتری در این خصوص می شود. اگر سرمایه گذاران قصد داشته باشند به صورت صنعتی و انبوه تولید داشته باشند، باید از وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (معاونت غذا و دارو) و وزارت جهادکشاورزی مجوزهای لازم را دریافت کنند.

سرمایه گذاری موردنیاز

هدف تولید گیاهان دارویی، همان‌گونه که از نام آن پیداست، تهیه محصولی است که درمانگر باشد، برای تولید ۱۰لیتر اسانس گیاه دارویی مریم گلی نیاز است تا حدود ۱۰تن از این محصول فرآوری شود که با تمام هزینه‌ها از ابتدای کاشت تا انتهای تولید اسانس در حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰میلیون تومان هزینه به همراه خواهد داشت، اما امکان تهیه اسانس سنتزی یا مصنوعی آنکه وارداتی و مضر و سرطان‌زا است هم با قیمت حدود ۵۰میلیون تومان وجود دارد.

بسته به نوع گیاه پرورشی هزینه‌های تولید متفاوت است، مثلاً برای کشت بادرنجبویه در یک هکتار نیاز به تهیه ۱۲۰هزار نشا با قیمت هر عدد ۷۰تومان وجود دارد درحالی‌که برای کشت هر هکتار به‌لیمو ۷۰هزار نشا نیاز است که هر کدام بین ۴۵۰ تا ۶۰۰تومان قیمت دارند.

به صورت تقریبی سرمایه اولیه برای شروع به کار یک مزرعه گیاهان دارویی عددی بین ۲۰ تا ۷۰میلیون تومان است. بازگشت سرمایه تولید گیاهان دارویی حداقل روی کاغذ قابل توجه است. به‌عنوان مثال یک هکتار به‌لیمو از سال دوم در چهار برداشت در حدود ۳/۵ تا ۴تن محصول تولید می‌کند که با توجه به قیمت هر تن آن‌که حدود ۷۵میلیون تومان است، حدودا ۳۰۰میلیون تومان نصیب تولیدکننده می‌شود.

مکان یابی اجرای طرح توجیهی

استان های اردبیل، کهگیلویه و بویراحمد، کردستان، ایلام و خراسان رضوی از جمله استان هایی هستند که با وجود بستر مناسبی که به لحاظ اقلیمی دارند از ظرفیت بالایی در زمینه تولید و کاشت گیاهان دارویی برخوردار هستند، با گسترش صنایع تبدیلی این محصولات می‌توان سود حاصل از این محصولات را چند برابر کرده و ایجاد اشتغال کرد.

استان سیستان‌وبلوچستان به دلیل ویژگی‌های خاص اقلیمی انواع و اقسام گیاهان را در خود جای داده که بیش از ۳۹۰ نوع از آنها قابلیت مصرف دارویی دارند. وسعت و تنوع آب‌وهوایی استان موجب تنوع در پوشش گیاهی و غنای منابع طبیعی تجدیدشونده شده است. ارتفاعات قله تفتان در خاش، ارتفاعات کوه بیرک در سراوان و ارتفاعات بزمان در شهرستان ایرانشهر مهم‌ترین کانون‌های رویش گیاهان دارویی در این استان هستند.

نتیجه گیری و ارائه پیشنهاد

متکی بودن اقتصاد ایران بر درآمدهای نفتی و تاثیرپذیری درآمدها از مسائل سیاسی و اقتصادی، آسیب پذیری اقتصاد کشور را موجب شده است. یکی از راه های مقابله با این چالش، توسعه تولیداتی است که ضمن بهبود وضع اقتصاد داخلی سبب افزایش صادرات غیرنفتی می شود. ظرفیت‌های شناخته‌شده و حتی ناشناخته ایران در تولید گیاهان دارویی راه‌های بسیاری برای سرمایه‌گذاری پیش روی سرمایه‌گذاران قرار داده است. کشت و برداشت گیاهان دارویی نسبت به دیگر محصولات کشاورزی دارای هزینه کمتر و با دوره بازدهی زودهنگام است و می‌توان عنوان کرد که سرمایه‌گذاری روی گیاهان دارویی برای کشورمان، با سودآوری قابل توجه همراه است.

ایران با دارا بودن آب‌وهوای مختلف و رویشگاه‌های گیاهی متفاوت، کشوری غنی از نظر تنوع گونه‌ای و بهره‌مندی از موقعیت استثنایی از منظر جغرافیای طبیعی با حدود ۸ هزار گونه گیاهی است. ۳ مرحله کاشت و تولید، فرآوری و تبدیل و در نهایت صادرات گیاهان دارویی ۳ ضلع مثلثی هستند که در صورت کامل کردن یکدیگر، رشد و توسعه اقتصادی کشور را در پی خواهند داشت. در این کلاف به علاقه‌مندان و سرمایه‌گذاران بالقوه حوزه کشت و فرآوری داروهای گیاهی پیشنهاد می‌دهیم قبل از شروع سرمایه گذاری با تهیه مطالعات امکان سنجی جامع و مستند از توجیه پذیربودن فعالیت اقتصادی خود مطمئن شوند تا بتوانند یک سرمایه‌گذاری مطمئن با حمایت مسئولان استان به راه بیندازند.
/بهین صنعت یاب/

برچسب ها

مطالب مرتبط

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Close