مقالات آموزشی

کیفیت زندگی کاری چیست؟ تعاریف و مفاهیم QWL

Quality of working life

اصطلاح کیفیت زندگی کاری  Quality of working life در سال‌های اخیر رواج زیادی داشته‌است.
کیفیت زندگی‌کاری مفهومی چند بعدی است و تعریف واحدی از آن نمی توان ارائه داد. لذا، از ابتدای نهضت کیفیت زندگی‌کاری در دهه 1970 میلادی تاکنون، تعاریف متعدد و متنوعی از آن ارائه شده است.

در عین حال می‌توان گفت حداقل دو استفاده شایع از آن وجود دارد:
اول اینکه:
کیفیت زندگی‌کاری اشاره به مجموعه‌ای از نتایج برای کارکنان نظیر رضایتمندی شغلی، فرصت‌های رشد، مسائل روانشناختی، امنیت شغلی، روابط انسانی کارفرما، کارکنان و میزان پایین بودن حوادث دارد.
دوم: کیفیت زندگی‌کاری همچنین به مجموعه‌ای از کارها یا عملکردهای سازمانی نظیر مدیریت مشارکتی، غنی‌سازی شغلی و شرایط کاری مطمئن اشاره دارد. در این رابطه برنامه‌های کیفیت زندگی‌کاری ممکن است به عنوان راهبرد مدیریت منابع انسانی شامل عملکردهای کیفیت زندگی کاری و بهبود برنامه‌های کیفیت زندگی‌کاری و بهبود کارآیی و بهره‌وری سازمانی در نظر گرفته شود.

انواع تعریف و مفهوم کیفیت زندگی کاری

در اینجا تعدای از تعاریف کیفیت زندگی‌کاری که در دو دهه اخیر ارائه شده، به طور خلاصه و با خودداری از ذکر تعاریف کاملا مشابه، نقل می شود:

فلدمن

 کیفیت روابط بین کارکنان و تمامی محیط کار، در قالب برنامه ها و فعالیت هایی که در جهت بهبود کیفیت زندگی کاری انجام می شود، با تاکید بر ابعاد انسانی به موازات توجه به ابعاد فنی و اقتصادی در سازمانها.

ورتر و دیویس

 برخورداری از سرپرستی خوب، شرایط کاری خوب، حقوق مزایای مکفی و شغل چالش انگیز، جالب و سودمند.

دوبرین، ایرلندو ویلیامز

 فرآیندی که به وسیله آن تمامی کارکنان سازمان از طریق کانالهای ارتباطی که بدین منظور تعبیر شده، در طراحی شغل و محیط کاری خویش سهیم می شوند. به نظر آنها کیفیت زندگی کاری شکل های گوناگونی دارد و فصل مشترک همه آنها این است که اختیار کار و محیط کار به کارکنان واگذار شود و از آن طریق تعهد، رضایت و بهره وری آنها افزایش یابد.

دولان و شولر

 در تعریفی مشابه، بر نقش کارکنان در تصمیم گیری هایی که بر شغل آنها و محیط کارشان تاثیر می گذارد، تاکید می ورزند، به اعتقاد آنها کیفیت زندگی کاری نمایانگر نوعی فرهنگ سازمانی یا شیوه مدیریت است که کارکنان بر اساس آن احساس مالکیت و تعلق، خودگردانی، مسئولیت و عزت نفس می کنند.

گرین برگ و بارون

 یکی از فنون بالندگی سازمان با هدف تامین توامان عوامل سه گانه انگیزش و رضایت، پذیرش مسئولیت و احساس تعهد نسبت به کار.

لوید و سوتل

 میزانی که کارکنان می توانند مهمترین نیازهای خود را از طریق تجربیاتشان در سازمان و محیط کار ارضا کنند.

سرتو

 مشارکت در تصمیم گیری، یعنی فراهم آوردن فرصت و امکان آنکه کارکنان تصمیماتی را که برکارو شرایط کاری آنها تاثیر می گذارد، خودشان اتخاذ کنند؛ و هرچه این امکان بیشتر باشد، کیفیت زندگی کاری بهتر خواهد بود.

کافینکز و ورلی

 آنها نیز متذکر می شوند که در بهبودکیفیت زندگی کاری، امروزه مشارکت از تاکید خاصی برخوردار است.

گری و استارکه

 نیز همین تعریف را ذکر نموده و در شرح آن می گویند که کیفیت زندگی کاری ضعیف و پایین نشانگر آن است که افراد در مشاغل خود ارضا نمی شوند و شغل خود را فقط وسیله کسب درآمد و امرار معاش تلقی می کنند. چنین افرادی، وفاداری چندانی نسبت به سازمان ندارند و در موارد حاد و شدید دست به خرابکاری می زنند و علیه منافع سازمان قدم برمی دارند و درحالت دقیق تر آن نسبت به منافع سازمان بی تفاوت خواهند بود.

گیبسون، ایوان سویچ، داندلی و کن پاسکر

 این افراد معتقدند که کیفیت زندگی کاری مبین نوعی فلسفه مدیریتی است که شأن و منزلت کارکنان را حفظ می کند و ارتقاء می بخشد. موجبات تغییر و بهبود فرهنگ سازمانی را فراهم می آورد، و فرصت ها و امکاناتی را برای رشد و بالندگی کارکنان ایجاد می کند.

لوتانز

 توجه به تاثیر کاری بر کارکنان و اثر بخشی آنها همراه با تاکید بر مشارکت آنها در تصمیم گیری و مشکل گشایی سازمان

شرمرهورن

 تجارب کلی انسان در محل کار، او معتقد است که بخشی از پاسخ گویی مدیریت عبارت از این است که ضمن آنکه سعی دارد عملکرد سازمان را افزایش دهد، کیفیت زندگی کاری مطلوب را نیز برای کارکنان فراهم سازد. به عبارت دیگر در محیط کاری جدید عملکرد فردی و سازمانی بایستی به موازات جلب رضایت کارکنان از طریق فراهم آوردن کیفیت زندگی کاری مطلوب برای آنها تامین شود.

نیواسترام و کیت دویس

 مطلوب یا عدم مطلوبیت محیط شغلی از دیدگاه و منظر کارکنان. به عبارت دیگر برنامه های کیفیت زندگی کاری روش هایی هستند که از طریق آن سازمان ها تشخیص دهند که مسئولیت آنها عبارت است از ایجاد مشاغل و شرایط کاری به گونه ای که هم برای افراد جذاب و مطلوب باشد و هم موجبات سودآوری و سلامت اقتصادی سازمان را فراهم آورد.

تعریف مرکز کیفیت زندگی کاری امریکا

با عنایت به تعدد و تنوع تعاریف ارائه شده، مرکز کیفیت زندگی کاری امریکا در سال 1977 میلادی تعریف زیر را ارائه داد:
” بهبود کیفیت زندگی‌کاری یعنی هر فعالیتی که در هر یک از سطوح سازمان در جهت افزایش اثر بخشی سازمان از طریق رشد کارکنان و ارتقاء شان و منزلت انسانی صورت میگیرد … فرایندی که از طریق آن طرف های ذینفع سازمان، یعنی  مدیریت، اتحادیه های کارگری و خود کارکنان، یاد میگیرند که چگونه با یکدیگر کار کنند … و مشخص می سازد که چه اقداماتی، تغییرات و پیشرفت هایی مطلوب و اثر بخش است و بایستی صورت گیرد تا هم اهداف سازمانی تحقق یابد و هم کیفیت زندگی‌کاری برای تمام اعضا سازمان بهبود یابد. ” 
براساس تعریف ارائه شده در فرهنگ جامع مدیریت، کیفیت زندگی کاری یا کیفیت شغلی، شرایطی است که در آن یک کارمند از مزایایی چون سرپرستی خوب، محیط کار مطلوب، حقوق و مزایای مکفی و شغلی چالش انگیز و رضایت بخش بهره مند باشد. 

جمع بندی تعاریف ارائه شده

در جمع بندی تعاریف ارائه شده می توان گفت که بهبود کیفیت زندگی کاری یعنی هم سویی و هم خوانی بین اهداف و نیازهای کارکنان و سازمان. یعنی تقریبا همان چیزی که تیلور در1916 در کتاب اصول مدیریت علمی خویش بدین صورت مطرح کرد که منافع کارکنان هیچ گونه مغایرتی با مقاصد مدیران دستگاه ندارد.

0 0 رای
به این مقاله امتیاز دهید

فرهاد دهقان

موسس و مدیرعامل بیگ والت ✍ "زمان شما محدود است، بنابراین آن را با زندگی به سبک دیگران هدر ندهید. اجازه ندهید زمزمه های دیگران باعث شوند تا صدای درونی خود را نشنوید. از همه مهم تر، شجاعت این را داشته باشید که به حرف دل خود و یافته های درونی خود عمل کنید. آنها به خوبی می دانند که شما دوست دارید چه کاری انجام دهید. همه چیزهای دیگر در درجه دوم اهمیت قرار دارند. "
مشترک شدن
اطلاع از
guest
0 پرسش و پاسخ کاربران
Inline Feedbacks
مشاهده همه نظرات
دکمه بازگشت به بالا
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x